Komunikacja SKM i PKM
Komunikacja autobusowa
FilmyHistoria dzielnicy Gdańsk Chełm
Pierwotnie Chełm był częścią należącej do biskupów włocławskich wsi Górka. W 1356 roku po stronie zachodniej wydzielono wieś Nowa Górka, a w 1437 graniczącą z Orunią, Ujeściskiem i Siedlcami, zwaną wówczas Nova Gorka alias Stolzenberg, czyli Wyniosła Góra (po 1949 roku nazwa ta została spolszczona na Chełm).
Po zniszczeniu w roku 1414 dworu włodarza biskupa na Starej Górce (Biskupia Górka), kolejny wzniesiono na Nowej Górce. W roku 1437 wieś miała 202 ha. Funkcjonowała tu złożona z 6 ławników, notariusza i instygatora – ława na czele z sołtysem (w dokumentach zamiennie nazywanym wójtem). W roku 1520 wieś spalono podczas wojny polsko-krzyżackiej.
W latach 1569–1570 stacjonowały w Chełmie blokujące Gdańsk polskie oddziały wojska koronnego, towarzyszące królewskiej komisji pod przewodnictwem bp. Włocławskiego Stanisława Karnkowskiego. Osadę zniszczono ponownie w roku 1577 podczas oblężenia Gdańska przez wojska króla polskiego Stefana Batorego, który tam właśnie urządził kwaterę główną.
W związku z ograniczeniem miejsca pod osadnictwo na Biskupiej Górce, wzdłuż drogi prowadzącej na Chełm (obecna ul. Stoczniowców 
), powstała część wioski zwana Bischofsthal, po raz pierwszy potwierdzona w 1641. Na udostępnionym przez bp. włocławskiego Macieja Łubieńskiego terenie Biskupiej Doliny osiedlali się pozacechowi rzemieślnicy, zwalczani przez gdańskie cechy. Powstało wkrótce ponad 100 domów. Sławę zdobyła wytwarzana ceramika, m.in. znane w Polsce kafle sztolcenberskie.
Rozwój osady objął z czasem także Górny Chełm. W roku 1656 wieś ponownie zniszczono w ramach przygotowań do odparcia szwedzkiego ataku na miasto. W latach 1664–1666 ufundowano klasztor reformatów z kościoła św. Antoniego. W roku 1665 bp włocławski Kazimierz Florian Czartoryski w ramach podziału majątku kościelnego przekazał kapitule włocławskiej jako uposażenie sołectwo w Chełmie, a następnie całą wieś.
W roku 1676 w górnej części Chełmu funkcjonowało 15 browarów. Przed rokiem 1694 na wzgórzu zwanym następnie Judenberg (Żydowska Góra) powstał kirkut (zachowany do dziś cmentarz dla Żydów ). W roku 1734 Chełm po raz kolejny został zniszczony, tym razem podczas wojny w obronie tronu Stanisława Leszczyńskiego.
Po I rozbiorze król Fryderyk Wielki utworzył tzw. Zjednoczone Miasto Chełm, mające być konkurencją dla Gdańska. W skład nowego miasta, oprócz Chełmu, weszły Siedlce, Stare Szkoty i Święty Wojciech. Niestety w roku 1807 większa część Chełmu uległa zniszczeniu. Cegły z rozebranych domów i ratusza przeznaczono na budowę Reduty Napoleońskiej na szczycie Grodziska. W roku 1813 miasto uległo zagładzie. W roku 1814 zostało włączone do Gdańska.
W roku 1831 pusta przestrzeń na wschód od terenów poklasztornych posłużyła za masowy pochówek ofiar epidemii cholery, następnie zlokalizowano tam cmentarz katolicki parafii kościoła św. Józefa, zwany w XX wieku Starym. W roku 1940 rozpoczęto budowę osiedla dla pracowników stoczni, powstały jednopiętrowe bloki wielorodzinne, domki jednorodzinne przeznaczono dla kadry kierowniczej przy ul. Odrzańskiej , Łużyckiej , Lotników Polskich , Buczka i Worcella . Przebieg wojny zahamował dalsze prace. Na cmentarzu pobudowano w latach 1941–1942 kaplicę przedpogrzebową, przy której w 1947 utworzono parafię kościoła Podwyższenia Krzyża św.
Po II wojnie światowej krótko obowiązywała nazwa Pohulanka (obecna w nazwie ulicy prowadzącej na Chełm od strony Nowych Ogrodów ), następnie Wysoka Góra, po roku 1949 Chełm, dla którego z czasem utarło się nieoficjalne dookreślenie: Stary.
Około roku 1975 doprowadzono tu gazociąg z gazem ziemnym i założono instalacje gazowe w mieszkaniach. Pod koniec lat 70. XX wieku rozpoczęła się budowa Nowego Chełmu, jednej z największych dzielnic Gdańska, rozlokowanej na gruntach dawnej tzw. Starej Wsi (Altdorf), między Chełmem Starym a Wzgórzem Mickiewicza.
Opracowano na podstawie Encyklopedii Gdańskiej (wyd. 2012).
Chcesz zaktualizować lub poszerzyć informacje? Napisz do nas: dzielnice@trojmiasto.pl
- Aniołki
- Babie Doły
- Brodwino
- Brzeźno
- Chełm
- Chwarzno - Wiczlino
- Chylonia
- Cisowa
- Dąbrowa
- Demptowo
- Dolny Sopot
- Działki Leśne
- Górny Sopot
- Grabówek
- Jasień
- Jelitkowo
- Kamienna Góra
- Kamienny Potok
- Karczemki
- Karwiny
- Kiełpinek
- Kiełpino Górne
- Kokoszki
- Krakowiec - Górki Zachodnie
- Leszczynki
- Letnica
- Łostowice
- Mały Kack
- Matarnia
- Matemblewo
- Młode Miasto
- Młyniska
- Morena
- Niedźwiednik
- Nowy Port
- Obłuże
- Oksywie
- Oliwa
- Olszynka
- Orłowo
- Orunia
- Orunia Górna
- Osowa
- Pogórze
- Przeróbka
- Przymorze Małe
- Przymorze Wielkie
- Pustki Cisowskie
- Redłowo
- Rudniki
- Siedlce
- Sobieszewo
- Stogi
- Strzyża
- Suchanino
- Śródmieście
- Śródmieście
- Św. Wojciech - Lipce
- Ujeścisko
- VII Dwór
- Wielki Kack
- Witomino
- Wrzeszcz Dolny
- Wrzeszcz Górny
- Wyścigi / Karlikowo
- Wzgórze Mickiewicza
- Wzgórze św. Maksymiliana
- Zaspa
- Żabianka